۱۳۸۸-۰۱-۱۹
گفتگوی سایت قلم با کچویان
سایت قلم – حامی میرحسین موسوی – گفتگویی را با کچویان پیرامون انتخابات پیشرو انجام داده است. متن این گفتگو را بهنقل از این سایت در ادامه مشاهده میکنید.
قلم - تحلیل رفتار انتخاباتی مردم ایران، به دلیل شرایط خاص اجتماعی ما پیچیده است.
دکتر حسین کچویان، با اشاره به این نکته که جامعه ایران جامعهای درحال شدن است، رفتار رأی دهندگان و جریانهای مختلف اجتماعی را، شناور خواند.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفت و گو با «قلم»، خاطر نشان کرد: پیچیدگی مسئله انتخابات در ایران تا حدودی معلول وضعیت تثبیت نیافته و برزخی جامعهٔ ماست و تا رسیدن به یک مرحلهٔ ثابت، ادامه خواهد داشت.
وی ادامه داد: همه جوامع در حال دگرگونیاند، اما تفاوت در این است که در غرب طی فرایندهای بلندمدت، ابعاد مختلف نظم اجتماعی کریستالیزه شده است؛ لذا جنبه های گوناگون نهادی و رفتاری ثبات و تعین پیدا کرده و رفتار مردم به این سبب قابل پیش بینی شده است؛ اما ما در ایران این مرحله را تجربه نکردهایم ولی در حال رسیدن به نقطهای مطلوب هستیم.
این استاد جامعهشناسی دربارهٔ عوامل مؤثر بر انتخابات، همچنین گفت: بخش دیگر از دلایل پیچیدگی این قضیه، تاثیر مسائل اجتماعی درونی و فرایندهای بیرونی بر روی افکار عمومی و جریانهای اجتماعی است؛ برای مثال رسانههای خارجی به دلیل دسترسیشان به فضای اجتماعی ما، به راحتی میتوانند برای مردم مسئله ایجاد کنند، برایشان قهرمان بسازند و یا شخصی را تخریب کنند و این یک پیچیدگی مضاعف به وجود آورده است.
عضو هیأت علمی دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه تهران تاکید کرد: هر نوعی از انتخابات، ابعاد خاصی از رفتار رأی دهندگان را نشان میدهد. انتخابات کلان مانند رفراندم جمهوری اسلامی یا تایید قانون اساسی با انتخابات خرد مثل شورای شهر متفاوت است.
کچویان افزود: به عنوان مثال انتخابات سال ۵۸ نشان میدهد که ۹۸ درصد مردم ایران، ظرفیت این را دارند که درون ساختار سیاسی جمهوری اسلامی عمل کنند؛ یعنی این سیستم را مقبول و مشروع میدانند و عناصر دخیل در آن را مثل دین، قبول دارند. لذا مقولههای ملی و دینی در تصمیمات و عملکرد مردم مهم است.
وی در مورد وضعیت انتخابات ریاست جمهوری سال آینده، گفت: در این انتخابات هنوز وضع مبهم است. از یک سو مشخص نیست که کشورهای غربی در مسائل فعلی ایران مثل بحث انرژی هستهای، بحرانهای خاورمیانه و مسئلهای مانند پرتاب ماهواره، چگونه با ایران برخورد کنند. از سوی دیگر، درجهٔ حساسیت مردم در قبال این مسئله یکسان نیست؛ هرچند که کشور ما همیشه درگیر این مسائل بوده است.
کچویان ادامه داد: برخی میگویند رویکرد مثبت اوباما برای آمدن به پشت میز مذاکره با ایران ممکن است بر رفتار رأی دهندگان تاثیر بگذارد؛ اما نظر من این است که این تاثیر به رویکرد مردم نسبت به مسائل بینالملل بستگی دارد به این معنی که در گروههای مختلف مردم تاثیرات متفاوتی بهجا می گذارد.
مدیر گروه جامعهشناسی دانشکده علوم اجتماعی، با اشاره به رویکرد کم و بیش ملایمتر آمریکاییها نسبت به ایران در دورهٔ اخیر، افزود: یک بخش از افراد که میخواهند ایران در جهت تنش زدایی با غرب گام بردارد، از قضیه مذاکرات خشنود می شوند و روابط با آمریکا بر روی رفتار انتخاباتی آنها اثر خاصی میگذارد، اما در نقطه مقابل بخشی از مردم هم به سازش با امریکا و غرب روی خوشی نشان نمیدهند. هرچند در این زمینه نیز ابهاماتی باقی است. مثلاً اینکه حتی اگر دولت فعلی راه این تعاملات را با غرب باز کند همچنان با آن قشر اجتماعی خاصی که نسبت به رابطه با آمریکا و غرب خوشبین است، اختلافات اساسی دارند و این قشر اجتماعی با احمدی نژاد همنوایی جدی نخواهد داشت.
کچویان در ادامهٔ صحبتهای خود در مورد ظرفیت انتخاباتی ایران، تصریح کرد: اکنون این مسأله دیگر بر همگان آشکار شده که در ایران یک بخش تثبیت شدهٔ رأی دهنده داریم که ظرفیت کلی انتخابات کشور است. سقف این میزان تا ۸۰ درصد میرسد و این تعداد بسته به اینکه مقولههای مورد نزاع در انتخابات چیست، وارد صحنه میشوند.
وی ادامه داد: به عنوان مثال بخشی از افرادی که گرایشهای غربی و سکولار دارند، در انتخابات ریاست جمهوری سال ۷۶ و با طرح مسائلی مانند آزادی های سیاسی و فرهنگی، رفتار انتخاباتیشان تغییر کرد و وارد صحنه شدند. این افراد حداکثر حدود ۱۰ درصد رأیدهندگان بودند. برای این افراد از آنجایی که از طبقات بالای اجتماعی هستند مقولههای فرهنگی ارزشمندتر از مقولههای اقتصادی است. البته در شرایط فعلی شرکت جدی آنها در انتخابات، بعید به نظر میرسد.
این استاد جامعه شناسی، افزود: اما بخش مهمی از افراد رأی دهنده، در چارچوبهای کاملاً دینی انتخاب میکنند. دید این عده نسبت به مسائل خاورمیانه، فلسطین و آمریکا، یک دید عدالت اجتماعی است و شاخص مهم رفتار آنها نیز تصمیمات رهبری است. تکلیف اینها هم از لحاظ اصل شرکت در انتخابات و هم از لحاظ جهت گیری در آراء تقریبا مشخص است و خیلی تغییرپذیر نیستند.
وی ادامه داد: گروه دیگر که حداکثر رأی دهندگان را شامل میشوند، مقولات روزمره و امور معیشتی برایشان اهمیت دارد که به نظر من همینها در انتخابات سال ۱۳۷۶، در حرکت از سمت آقای هاشمی به سوی آقای خاتمی نقش ایفا کردند.
کچویان، تصریح کرد: البته گروه دیگری را نیز می توان تشخیص داد که مانند گروه اول، مقولههای فرهنگی برایشان مهم است. البته نه اینکه دغدغههای روزمره نداشته باشند، بلکه به مسائل فرهنگی اعتقاد بیشتری دارند. این گروه به مسایل فرهنگی از منظر ملی و دینی حساسیت نشان میدهند و از این حیث با گروه اول متفاوت هستند.
مدیر گروه جامعهشناسی دانشکدهٔ علوم اجتماعی در جمعبندی بحث درباره رفتار انتخاباتی مردم گفت: در شرایط فعلی که رفتار غربیها در ظاهر نرم اما در عمل غیر قابل پیشبینی است و در شرایطی که وضعیت معیشتی مردم چندان مطلوب نیست، گروههای مختلفی تمایل به شرکت در انتخابات دارند. البته دولت در حال مهار و بهبود وضعیت معیشتی است.
کچویان اظهار کرد: در مجموع مسائل فرهنگی و اجتماعی در این شرایط حساستر عنوان میشود. لذا برخی جریانات روی این زمینهها شروع به مانور کردهاند. مانند همین قضیهی تدفین شهدا در دانشگاهها که نشان میدهد اینها در چه جهتی خیز برداشتهاند.
کچویان در خصوص نقش رسانهها در انتخابات، خاطر نشان کرد: در وضعیت کنونی یکی از تعیین کنندهترین نیروها، رسانهها هستند. رسانههای خارجی مدتهاست که کار خود را در مورد انتخابات آغاز کردهاند.
وی اضافه کرد: ما هنوز در موقعیت تثبیتشدهٔ اجتماعی از لحاظ هنجاری و نهادی نیستیم، لذا مردم به تدریج باید در فرایندهای سیاسی، حقوق و تکالیف خود را بدانند و مانند بسیاری از کارهایی که در زندگی برای خود تعریف کردهاند، این فعالیتها را نیز در فهرست کارهای خود قرار دهند.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: اینها بخشی از فرایند تجسدیابی رفتارها و نهادهای سیاسی در ایران است که رسانهها درآن بسیار نقش دارند. در این جهت رسانهٔ ملی مشخصاً نقش مهمی دارد و باید در عین حال که مردم را به حضور در انتخابات تشویق می کند آنها را نسبت به حقوق و تکالیف سیاسیشان به طور کلی آگاه سازد.
کچویان همچنین در تشریح مکانیزمهای جهت دهنده رفتار سیاسی مردم، گفت: در ایران رسانهها و به طور خاص روزنامهها، جهتگیریهای مشخص سیاسی دارند و به طور جدی فعال و تاثیرگذارند؛ هرچند در این زمینه مشکلی وجود دارد و آن اینکه تعداد مردم روزنامه خوان بسیار کم است. البته سازوکاری وجود دارد که میتواند جایگزین این رسانهها باشد و آن این است که مردم از طریق مراجع و نخبهها، جهت میگیرند.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: جریان تبلیغات برخلاف آنچه که ذکر میشود، اثر لحظهای ندارد. رسانهها در یک بستر از پیش تعیین شده اثر میگذارند. آنها نمیتوانند دشمنی را که در آگاهی عمومی مدتها حضور داشته است، ناگهان دوست کنند و بر عکس.
کچویان در پایان اظهار کرد: رسانهها حداکثر روی ۵۰ درصد مردم تاثیر میگذارند که تصمیمات آنها از پیش تعیین شده نیست. نقش رسانهها خیلی طوفانی نیست و خیلی امور را عوض نمی کند؛ اما در شرایط فعلی رسانهها باید تلاش خود را روی این قضیه بگذارند که ابعاد نهادی و ساختاری عمل سیاسی شکل بگیرد؛ به این ترتیب رفتار سیاسی درست و مطابق منافع مردم و کشور نهادینه خواهد شد.
