وب‌گاه دکتر حسین کچویان

به‌نقل از چارچوب:

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تأكید كرد: در تاریخ انقلاب هر جا از تئوری‌های غربی فاصله گرفته ایم و مبتنی بر عقلانیت و هویت خودی عمل كرده ایم، موفق بوده‌ایم.

دكتر حسین كچویان كه روز گذشته در بخش دانشگاهی نمایشگاه بین المللی قرآن كریم حضور پیدا كرده بود، عنوان داشت: در تاریخ سی‌سالهٔ انقلاب هر جا از تئوری‌های غربی فاصله گرفته‌ایم و مبتنی بر عقلانیت خودمان شروع كرده‌ایم موفق بوده‌ایم.

مدیر گروه جامعه‌شناسی دانشگاه تهران با اشاره به تجربهٔ موفق جنگِ تحمیلی اظهار داشت: رمز موفقیت و پیروزی در جنگ، اتكا به عقلانیت و هویت خودی بود. در مقیاس اجتماعی این جسارت به وجود آمد كه می‌توانیم با عقلانیت خودمان متكفل اداره خودمان شویم. هرجا از این تفكر فاصله گرفته‌ایم و به تئوری‌های غرب پناه برده‌ایم، پیامدهای تخریبی به همراه داشته است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی كه در غرفهٔ نقطه عطف سخن می‌گفت، افزود: در علوم انسانی هم با این مشكل مواجه هستیم. علوم، پیامد مواجهه با هستی و جهان خلقت است. به علت تفاوت مواجهه با هستی، علوم متفاوتی خواهیم داشت. به همین علت هر علمی در هر جامعه ای ریشه نمی گیرد.

كچویان اعتقاد به شعار، «علم همه جا علم است» را نادرست دانست و ادامه داد: علوم هویت دارند و هویت‌شان را باید در نوع مواجههٔ صاحبان آنها با هستی جستجو كرد؛ بنابراین اگر طالب تحول در علوم انسانی یا علوم انسانی بومی هستیم باید هستی شناسی خود را در علوم لحاظ كنیم.

در پایان نیز برخی دانشجویان حاضر در غرفه به طرح سوالات خود پرداختند.

حسین کچوییان در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس دانشگاه برنا، درباره توقف اجرای اساسنامه جدید دانشگاه آزاد توسط قوه قضاییه و اینکه آیا می‌شود مصوبات شورا را نادیده گرفت، گفت: در رابطه با این سووال که آیا می‌شود یا نه؟ همه چیز بر می‌گردد به اینکه ما مسئله را از چه منظری نگاه کنیم. اگر از منظر قانون و قواعد تقید به نظم کشور بگوییم، نه نمی‌شود.

وی ادامه داد: اصلا کجای دنیا معمول است که بروند علیه مجلس قانونگذارشان نزد قوه قضاییه شکایت کنند؟ که فلان قانون را تصویب کرده یا فلان برنامه که در چارچوب قانونی از طرف نمایندگان و یا دولت داده شده، به اجرا گذاشته‌است.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: نهادهایی وجود دارند که اینها نهادهای قانونگذار هستند، در درون نظام‌هایی که مطابق قواعد معمول در دنیا و از جمله نظام ما اداره می‌شود، این کارکرد نهادها قابل دادخواست و شکایت نزد محاکم قضایی نیست.

وی تصریح کرد: اگر در مورد برخی از نهادهای کشور مشکلی باشد، ممکن است شما به دیوان عدالت اداری رجوع کنی به دلیل اینکه قاعده و قانونی را اجرا نکردند، ولی درباره درستی یا نادرستی کارهای مجلس، شورای نگهبان نظارت می‌کند و می‌گوید که کارش را در چارچوب قوانین انجام داده یا نه؟

ادامه مطلب »

متنی که در ادامه می‌آید، مصاحبهٔ هادی مظفری با حسین کچویان است که در شمارهٔ ۱۱ نشریهٔ پنجره به چاپ رسیده‌است.

دکتر حسین کچوییان نظرهای متفاوتی در حوزه علوم انسانی و اجتماعی دارد. او عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی است. کچوییان گونه‎ای از علوم انسانی را مطلوب می‎داند که پیوندهای بومی – مذهبی را تقویت کند و بتواند برای جامعه امروز ایران مفید باشد و نیازهای جامعه را برآورده کند. کچوییان همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه تهران است.

س) وضعیت امروز علوم انسانی را چگونه ارزیابی می‎کنید؟
ج) علوم انسانی بعد از انقلاب، مثل عرصه‎های دیگر جهشی چشمگیر داشته‌است. برای مثال، در دوره‎ای که ما دانشجو بودیم فقط چند منبع برای رشته خود ما در ایران ترجمه شده بود. در حوزه‎های فرهنگ و تاریخ بومی هم، کار تصحیح نسخه‎ها یا تألیف جدید کمتر وجود داشت. وضعیت دانشگاه‎ها و مؤسسه‎هایی که در حوزه علوم انسانی فعالیت می‎کردند، تعداد استادان و دانشجویان و در مجموع آن‎چه به علوم انسانی مربوط بود غیرقابل مقایسه با وضعیت امروز بود. امروز بیشتر منابع عمده ترجمه شده‎اند و گاهی کتاب‎هایی که در خود غرب به سختی قابل دسترسی هستند، در ایران به‎راحتی در دسترس است. درباره تألیفات، سطح آموزش، تحصیلات تکمیلی و…، وضعیت از نظر کمی در حال رشد است. البته وقتی به جنبه‎های محتوایی نگاه می‎کنیم، این رشد از جهت‎هایی خطرناک است. امروز این اتفاق‎نظر بین متخصصان وجود دارد که علوم انسانی، علومی تاریخی و متکی به فرهنگ هستند. پس آن‎ها پاسخی هستند به مسئله‎هایی که در بستر آن تولید شده‎اند و انتقال این علوم به شکل فعلی، ما را در مسیر غرب‎زدگی بیشتر قرار می‎دهد. این حالت از خود‎بیگانگی بین دانشجویان ما امروز در حال رشد است. دانشجویی که این کتاب‎ها و منابع را می‎خواند، آگاهانه یا ناآگاهانه، پیوند خود را با پیشینه‎اش از دست می‎دهد. در مجموع اگرچه وضعیت علوم انسانی از نظر کمی بسیار رشد داشته و مرتب تقاضا دراین حوزه در حال افزایش است و سطوح عالی نظام پیگیر رشد علوم انسانی هستند اما هنوز از نظر محتوایی با ضعف مواجه هستیم.

س) چرا با وجود این رشد کمی در حوزه علوم انسانی دانش‎آموختگان این رشته‎ها کمتر در بدنه اجرایی و مدیریتی کشور به‎کار گرفته می‎شوند؟
ج) این اتفاق به دلیل «الینه» یا بیگانه شدن و دوری بیشتر دانش‎آموختگان این حوزه نسبت به فضاهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جامعه رخ می‎دهد. این‎که می‎بینیم در بیشتر مسئولیت‎ها دانش‎آموختگان فنی و مهندسی قرار دارند دلیل‎های مختلفی دارد. بعضی از این دلیل‎ها تاریخی است. برای مثال، معمولاً دانش‎آموختگان نخبه و با سطح هوش و استعداد بالا به سمت علوم انسانی نمی‎آیند البته این رویکرد امروز تا حدی اصلاح شده‌است. نظام آموزشی ما افراد را به‎گونه‎ای تربیت نمی‎کند که خروجی آن افرادی باشند که در مسئولیت‎ها بتوانند هدف‎های جامعه و انقلاب اسلامی را محقق کنند.

ادامه مطلب »

علیرضا معادی گفتگویی را برای روزنامهٔ ایران با حسین کچویان انجام داده است که در شمارهٔ ۴۴۲۴، یکشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸۸ به چاپ رسیده است. متن این مصاحبه را در ادامه، از نظر می‌گذرانید.

  دکتر حسین کچویان مدیر گروه جامعه‌شناسی دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه تهران و عضو شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در گفت‌وگویی ضمن اشاره به وقایع اخیر پس از انتخابات و تحلیل دلایل و زمینه‌های به‌وقوع پیوستن آن، به ارائه پیشنهاداتی در رابطه با چگونگی ایجاد وحدت و لوازم آن در جامعه پرداخت.

کچویان با بیان این‌که اختلاف نظر بین جریان‌های مختلف سیاسی کشور از زمان تعیین نماینده در مجاهدین انقلاب اسلامی توسط امام و نزاع‌های مربوط به‌بند «ج»، اصلاحات ارضی و … وجود داشته و مخصوص امروز نیست، گفت: از سال ۶۰-۶۱ که کشور به یک ثبات سیاسی رسید، این اختلافات تدریجاً حادتر شد. به نحوی که به صدور منشور برادری منجر گشت. بستر کلی بحث از یک فرض یا حقیقت کلی ناشی می‌شد، با توجه به این نگاه دینی که در هر زمینه‌ای یک حق بیشتر وجود ندارد و نمی‌شود حقایق متعدد و متکثر وجود داشته باشد، ممکن است که زمینه به تکثر آرا و جریان‌های سیاسی مختلف داده نشود. در آن دوران این طرز نگاه منشأ این می‌شد که طرفین قضیه یکدیگر را به امور مختلفی متهم کنند. یک طرف به دیگری می‌گفت اسلام ارتجاعی و امریکایی و طرف مقابل هم می‌گفت شما مارکسیست هستید، مسلمان درست و حسابی نیستید و با اتهاماتی از این قبیل یکدیگر را رد می‌کردند. حضرت امام در این شرایط، به این موضوع اجازه می‌دهند که دو جریان سیاسی در درون روحانیت ایجاد شود و در نقطه اوج قضیه منشور برادری را صادر کردند که در آن، ضمن ابراز دلایل خودشان چارچوبی را طرح کردند که اختلافات و تعارض‌ها در عین حال که جنبه درون سیستمی داشته باشد، نزاع کفر وایمان محسوب نشود و دو جریان بتوانند، درون نظام اسلامی با یکدیگر رقابت کنند.

وی با بیان نکته‌ای که امام در آن نامه متذکر می‌شوند، ادامه داد: قضیه تفاوت نظر و تفاوت مشرب همیشه در بین مراجع اسلام وجود داشته‌است. بر این اساس ایشان یک چارچوبی را تعیین می‌کنند و وحدت را در این چارچوب می‌دانند. در صورتی که این حالت وجود داشته باشد، می‌توان گفت وحدت وجود دارد و اختلافات مضر نیست. در واقع اختلافات را به اختلافات سیاسی تقلیل می‌دهند و همه این جریان‌های مختلف را معتقد به اصول کلی می‌دانند و کلیاتی را برمی شمارند که در صورت اعتقاد به این کلیات است که وحدت محقق می‌شود و مابقی اختلافات را در جزئیات می‌دانند.

ادامه مطلب »

خبرگزاری ایسنا در مهر ماه ۱۳۸۷ مصاحبه‌ای را با حسین کچویان دربارهٔ انتخابات آتی ریاست جمهوری انجام داده است که ظاهراً هرگز متن آن‌را منتشر نکرده است. کچویان در این مصاحبه، مشارکت ۸۰ درصدی را برای انتخابات ۸۸ پیش‌بینی کرده است. متن این مصاحبه را در ادامه از نظر می‌گذرانید.

دکتر حسین کچویان، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، رییس گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و پژوهشگر حوزه جامعه شناسی دین است. وی در بررسی رفتارهای انتخاباتی مردم ایران تاکید دارد که در ایران نیز رفتارهای انتخاباتی مانند سایر کشورها از جمله آمریکا شکل می‌گیرد و رفتار هیجانی اقتضای فضای انتخابات است.

دکتر حسین کچویان برای تشریح نظر خود به خبرنگار تاریخ و اندیشه ایسنا گفت: اگر همه برای خود حزبی باشند، جامعه از بین می‌رود، جامعه به تبعیت و متبوعیت جامعه‌است. در جامعه سلسله مراتبی وجود دارد که برخی حرف می‌زنند و دیگران می‌شنوند و جهت می‌دهند. این ماهیت جامعه‌است هیچ جایی جامعه از این سلسله مراتب خالی نیست و تنها سازوکارها و نحوهٔ تعامل نیروهای نخبه و غیرنخبه تفاوت دارد. وی افزود: در جهان سیاست، قلمرو سیاست را بر اساس مباحث و مفاهیم مختلفی می‌توان فهم کرد. یکی از مقولات و مفاهیم مهم و محوری عمل سیاسی است که رفتار انتخاباتی هم در ذیل همین عنوان کلی می‌گنجد.

عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کرد: جهان سیاست کنش سیاسی را شکل می‌دهد، کنش سیاسی که توسط آدم‌ها و جریان‌های مختلف شکل می‌گیرد، اشکال مختلفی دارد. کنش‌ها گاهی اوقات مشارکت‌جویانه در ساختار سیاسی و گاهی ضد مشارکت‌جویانه‌است یعنی در جهت تخریب نظام سیاسی است و در این معنا عمل سیاسی، رفتار و کنش انقلابی نامیده می‌شود. وی افزود: معمولا انقلاب، جریان‌های لیبرالیستی که مسلط بر حوزه نظر هستند؛ کنش سیاسی ضد سیستمی را جزو عمل سیاسی نمی‌دانند. این نوع کنش‌ها به بازتولید نظام سیاسی منجر نمی‌شود و باعث دگرگونی آن می‌شود. از این جهت، حوزه نظری علوم سیاسی، عملی که موجب بازتولید نظام سیاسی می‌شود را کنش سیاسی می‌دانند.

ادامه مطلب »

محمدحسین وزارتی در قالب پروندهٔ کالبدشکافی پدیدهٔ ریزش‌ها و رویش‌ها از سری پرونده‌های منتشره توسط دفتر مقام معظم رهبری، گفتگویی را با حسین کچویان در آذر ماه ۱۳۸۸ انجام داده است که در ادامه متن آن را از نظر می‌گذرانید. لازم به ذکر است که غلامرضا جمشیدی‌ها، رئیس دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه تهران، نیز مقاله‌ای تحت عنوان «امام و تئوری نسل‌ها» را در این پرونده منتشر کرده است.

(س) بعضی از افراد و گروه‌ها که به ارزش‌ها و باورهای خاصی اعتقاد داشته و حتی در مواقعی نسبت به آن وفاداری شدید و افراطی دارند، پس از چندی نسبت به آن باورها دچار تردید و به‌تدریج بی‌اعتقاد می‌شوند. از منظر جامعه‌شناسی این پدیده ناشی از چه عواملی است؟

در رابطه با این قضیه - تا جایی که مطلع هستم - کار مستقلی در ادبیات جامعه‌شناختی وجود ندارد. البته از زمان مارکس به بعد مباحثی راجع به روشنفکران وجود داشته که نقش روشنفکران و نوع ارتباط آن‌ها با مردم مطرح شده و عمدتاً ناظر بر کارکرد و نقش روشنفکران است. بحثی هم در ادبیات انقلاب، تحت عنوان «تغییر بیعت روشنفکران» وجود دارد. به این معنا که روشنفکران و اهل فکر و نخبگان از یک سیستم می‌بُرند و به سیستم دیگری گرایش پیدا می‌کنند. از این جریان به‌عنوان آخرین مراحل شکل‌گیری انقلاب و سقوط رژیم و سیستم قبلی یاد می‌کنند. اگر به صورت تاریخی نگاه کنیم، تحولات تاریخی بزرگ همیشه با رویش‌ها و ریزش‌هایی همراه بوده است؛ یعنی به‌تدریج در اعتقادات برخی نخبگان درون سیستم مسلط، نسبت به ارزش‌های آن- که این سیستم بر مبنای آن‌ها متولد شده است- بی‌میلی ایجاد می‌شود و دیگر نخبگان در مسیر بازتولید و تداومش فعالیت نمی‌کنند. ضمن این‌که ارزش‌های جدید و جریان‌های تازه‌ای می‌آیند و ایده‌های نویی را مطرح می‌کنند و روشنفکران و نخبگانی را به دور خود جمع می‌کنند. برای مثال یکی از زمینه‌های سقوط شاه این بود که از پانزده خرداد تا پیروزی انقلاب، نخبگان سیستم و حتی طرفدارانش خیلی میدان‌دار نبودند و کسی وجود نداشت که از آن دفاع کند. در واقع می‌بینیم که شاه، قدرت بسیج هزار نفر از عامه مردم را هم نداشت.

ادامه مطلب »

به‌نقل از ایران، شمارهٔ ۴۳۷۰، سوم آذر ۱۳۸۸.

دکتر حسین کچویان در حال تألیف ۳ کتاب درباره جامعه و تاریخ، عدالت و ماکیاولی است. او که پس از بازگشت از انگلستان در متن هیجان‌انگیزترین ماجراهای فکری بوده، همواره نظرات خاص و البته متفاوتی در مورد مسائل مختلف داشته‌است. این نظرگاه‌های متفاوت ظاهراً قرار است به صورت منسجم در یک نظریه تاریخی-اجتماعی متبلور شود، کتابی که احتمالاً «بنیان‌های قدسی جامعه و تاریخ» نام می‌گیرد. در این کتاب پس از نقل نظریه‌های موجود در باب تاریخ و جامعه، به بررسی دورکیم و وبر می‌پردازد تا نشان دهد آنها متوجه بنیان‌های قدسی اجتماع شده بودند اما تلاش کردند تفسیری سکولار از این بنیان‌ها ارائه دهند. سپس ریشه‌های تجدد، چگونگی به وجود آمدن و این که چگونه به وضعیت نهایی خود رسیده‌است، می‌کاود و سرانجام نظریه‌ای را که کمی باطنی به نظر می‌رسد، ارائه می‌دهد. به نظر کچوئیان هر تحولی، دینی است و در حقیقت تاریخ، تقویم انبیا است که هر کدام تمدنی دیگر را بنیان نهادند. حتی تمدن جدید به نوعی ادامه منحرف تمدن مسیحی است. وی در کتاب دیگری نظریه‌های عدالت از هابز تا راولز را مرور می‌کند. سپس به این نتیجه می‌رسد که ایده راولز یک تئوری عام در مورد عدالت نیست بلکه بیشتر پیشنهادی در چارچوب لیبرال دموکراسی است. کار دیگر کچوئیان به تألیف اثری در مورد ماکیاولی مربوط می‌شود. او ماکیاولی را پدر علوم اجتماعی جدید می‌داند. همچنین ظاهراً دو کار نیمه کاره دیگر هم روی میز او وجود دارد که بعدها به ثمر خواهد رسید. گفتمان مطالعات فرهنگی و فلسفه و حقوق بشر. گفتنی است مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و چند مقاله وی نیز آماده چاپ است که شاید بزودی خبر نشر آن را بشنویم. با این وصف، کچویان هم اکنون پشت کوهی از کاغذ مشغول کار است. بعید است اگر به اتاق او بروید، به سرعت بتوانید پیدایش کنید.