وب‌گاه دکتر حسین کچویان

علیرضا معادی گفتگویی را برای روزنامهٔ ایران با حسین کچویان انجام داده است که در شمارهٔ ۴۴۲۴، یکشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸۸ به چاپ رسیده است. متن این مصاحبه را در ادامه، از نظر می‌گذرانید.

  دکتر حسین کچویان مدیر گروه جامعه‌شناسی دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه تهران و عضو شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در گفت‌وگویی ضمن اشاره به وقایع اخیر پس از انتخابات و تحلیل دلایل و زمینه‌های به‌وقوع پیوستن آن، به ارائه پیشنهاداتی در رابطه با چگونگی ایجاد وحدت و لوازم آن در جامعه پرداخت.

کچویان با بیان این‌که اختلاف نظر بین جریان‌های مختلف سیاسی کشور از زمان تعیین نماینده در مجاهدین انقلاب اسلامی توسط امام و نزاع‌های مربوط به‌بند «ج»، اصلاحات ارضی و … وجود داشته و مخصوص امروز نیست، گفت: از سال ۶۰-۶۱ که کشور به یک ثبات سیاسی رسید، این اختلافات تدریجاً حادتر شد. به نحوی که به صدور منشور برادری منجر گشت. بستر کلی بحث از یک فرض یا حقیقت کلی ناشی می‌شد، با توجه به این نگاه دینی که در هر زمینه‌ای یک حق بیشتر وجود ندارد و نمی‌شود حقایق متعدد و متکثر وجود داشته باشد، ممکن است که زمینه به تکثر آرا و جریان‌های سیاسی مختلف داده نشود. در آن دوران این طرز نگاه منشأ این می‌شد که طرفین قضیه یکدیگر را به امور مختلفی متهم کنند. یک طرف به دیگری می‌گفت اسلام ارتجاعی و امریکایی و طرف مقابل هم می‌گفت شما مارکسیست هستید، مسلمان درست و حسابی نیستید و با اتهاماتی از این قبیل یکدیگر را رد می‌کردند. حضرت امام در این شرایط، به این موضوع اجازه می‌دهند که دو جریان سیاسی در درون روحانیت ایجاد شود و در نقطه اوج قضیه منشور برادری را صادر کردند که در آن، ضمن ابراز دلایل خودشان چارچوبی را طرح کردند که اختلافات و تعارض‌ها در عین حال که جنبه درون سیستمی داشته باشد، نزاع کفر وایمان محسوب نشود و دو جریان بتوانند، درون نظام اسلامی با یکدیگر رقابت کنند.

وی با بیان نکته‌ای که امام در آن نامه متذکر می‌شوند، ادامه داد: قضیه تفاوت نظر و تفاوت مشرب همیشه در بین مراجع اسلام وجود داشته‌است. بر این اساس ایشان یک چارچوبی را تعیین می‌کنند و وحدت را در این چارچوب می‌دانند. در صورتی که این حالت وجود داشته باشد، می‌توان گفت وحدت وجود دارد و اختلافات مضر نیست. در واقع اختلافات را به اختلافات سیاسی تقلیل می‌دهند و همه این جریان‌های مختلف را معتقد به اصول کلی می‌دانند و کلیاتی را برمی شمارند که در صورت اعتقاد به این کلیات است که وحدت محقق می‌شود و مابقی اختلافات را در جزئیات می‌دانند.

ادامه مطلب »

خبرگزاری ایسنا در مهر ماه ۱۳۸۷ مصاحبه‌ای را با حسین کچویان دربارهٔ انتخابات آتی ریاست جمهوری انجام داده است که ظاهراً هرگز متن آن‌را منتشر نکرده است. کچویان در این مصاحبه، مشارکت ۸۰ درصدی را برای انتخابات ۸۸ پیش‌بینی کرده است. متن این مصاحبه را در ادامه از نظر می‌گذرانید.

دکتر حسین کچویان، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، رییس گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران و پژوهشگر حوزه جامعه شناسی دین است. وی در بررسی رفتارهای انتخاباتی مردم ایران تاکید دارد که در ایران نیز رفتارهای انتخاباتی مانند سایر کشورها از جمله آمریکا شکل می‌گیرد و رفتار هیجانی اقتضای فضای انتخابات است.

دکتر حسین کچویان برای تشریح نظر خود به خبرنگار تاریخ و اندیشه ایسنا گفت: اگر همه برای خود حزبی باشند، جامعه از بین می‌رود، جامعه به تبعیت و متبوعیت جامعه‌است. در جامعه سلسله مراتبی وجود دارد که برخی حرف می‌زنند و دیگران می‌شنوند و جهت می‌دهند. این ماهیت جامعه‌است هیچ جایی جامعه از این سلسله مراتب خالی نیست و تنها سازوکارها و نحوهٔ تعامل نیروهای نخبه و غیرنخبه تفاوت دارد. وی افزود: در جهان سیاست، قلمرو سیاست را بر اساس مباحث و مفاهیم مختلفی می‌توان فهم کرد. یکی از مقولات و مفاهیم مهم و محوری عمل سیاسی است که رفتار انتخاباتی هم در ذیل همین عنوان کلی می‌گنجد.

عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کرد: جهان سیاست کنش سیاسی را شکل می‌دهد، کنش سیاسی که توسط آدم‌ها و جریان‌های مختلف شکل می‌گیرد، اشکال مختلفی دارد. کنش‌ها گاهی اوقات مشارکت‌جویانه در ساختار سیاسی و گاهی ضد مشارکت‌جویانه‌است یعنی در جهت تخریب نظام سیاسی است و در این معنا عمل سیاسی، رفتار و کنش انقلابی نامیده می‌شود. وی افزود: معمولا انقلاب، جریان‌های لیبرالیستی که مسلط بر حوزه نظر هستند؛ کنش سیاسی ضد سیستمی را جزو عمل سیاسی نمی‌دانند. این نوع کنش‌ها به بازتولید نظام سیاسی منجر نمی‌شود و باعث دگرگونی آن می‌شود. از این جهت، حوزه نظری علوم سیاسی، عملی که موجب بازتولید نظام سیاسی می‌شود را کنش سیاسی می‌دانند.

ادامه مطلب »

محمدحسین وزارتی در قالب پروندهٔ کالبدشکافی پدیدهٔ ریزش‌ها و رویش‌ها از سری پرونده‌های منتشره توسط دفتر مقام معظم رهبری، گفتگویی را با حسین کچویان در آذر ماه ۱۳۸۸ انجام داده است که در ادامه متن آن را از نظر می‌گذرانید. لازم به ذکر است که غلامرضا جمشیدی‌ها، رئیس دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه تهران، نیز مقاله‌ای تحت عنوان «امام و تئوری نسل‌ها» را در این پرونده منتشر کرده است.

(س) بعضی از افراد و گروه‌ها که به ارزش‌ها و باورهای خاصی اعتقاد داشته و حتی در مواقعی نسبت به آن وفاداری شدید و افراطی دارند، پس از چندی نسبت به آن باورها دچار تردید و به‌تدریج بی‌اعتقاد می‌شوند. از منظر جامعه‌شناسی این پدیده ناشی از چه عواملی است؟

در رابطه با این قضیه - تا جایی که مطلع هستم - کار مستقلی در ادبیات جامعه‌شناختی وجود ندارد. البته از زمان مارکس به بعد مباحثی راجع به روشنفکران وجود داشته که نقش روشنفکران و نوع ارتباط آن‌ها با مردم مطرح شده و عمدتاً ناظر بر کارکرد و نقش روشنفکران است. بحثی هم در ادبیات انقلاب، تحت عنوان «تغییر بیعت روشنفکران» وجود دارد. به این معنا که روشنفکران و اهل فکر و نخبگان از یک سیستم می‌بُرند و به سیستم دیگری گرایش پیدا می‌کنند. از این جریان به‌عنوان آخرین مراحل شکل‌گیری انقلاب و سقوط رژیم و سیستم قبلی یاد می‌کنند. اگر به صورت تاریخی نگاه کنیم، تحولات تاریخی بزرگ همیشه با رویش‌ها و ریزش‌هایی همراه بوده است؛ یعنی به‌تدریج در اعتقادات برخی نخبگان درون سیستم مسلط، نسبت به ارزش‌های آن- که این سیستم بر مبنای آن‌ها متولد شده است- بی‌میلی ایجاد می‌شود و دیگر نخبگان در مسیر بازتولید و تداومش فعالیت نمی‌کنند. ضمن این‌که ارزش‌های جدید و جریان‌های تازه‌ای می‌آیند و ایده‌های نویی را مطرح می‌کنند و روشنفکران و نخبگانی را به دور خود جمع می‌کنند. برای مثال یکی از زمینه‌های سقوط شاه این بود که از پانزده خرداد تا پیروزی انقلاب، نخبگان سیستم و حتی طرفدارانش خیلی میدان‌دار نبودند و کسی وجود نداشت که از آن دفاع کند. در واقع می‌بینیم که شاه، قدرت بسیج هزار نفر از عامه مردم را هم نداشت.

ادامه مطلب »

به‌نقل از ایران، شمارهٔ ۴۳۷۰، سوم آذر ۱۳۸۸.

دکتر حسین کچویان در حال تألیف ۳ کتاب درباره جامعه و تاریخ، عدالت و ماکیاولی است. او که پس از بازگشت از انگلستان در متن هیجان‌انگیزترین ماجراهای فکری بوده، همواره نظرات خاص و البته متفاوتی در مورد مسائل مختلف داشته‌است. این نظرگاه‌های متفاوت ظاهراً قرار است به صورت منسجم در یک نظریه تاریخی-اجتماعی متبلور شود، کتابی که احتمالاً «بنیان‌های قدسی جامعه و تاریخ» نام می‌گیرد. در این کتاب پس از نقل نظریه‌های موجود در باب تاریخ و جامعه، به بررسی دورکیم و وبر می‌پردازد تا نشان دهد آنها متوجه بنیان‌های قدسی اجتماع شده بودند اما تلاش کردند تفسیری سکولار از این بنیان‌ها ارائه دهند. سپس ریشه‌های تجدد، چگونگی به وجود آمدن و این که چگونه به وضعیت نهایی خود رسیده‌است، می‌کاود و سرانجام نظریه‌ای را که کمی باطنی به نظر می‌رسد، ارائه می‌دهد. به نظر کچوئیان هر تحولی، دینی است و در حقیقت تاریخ، تقویم انبیا است که هر کدام تمدنی دیگر را بنیان نهادند. حتی تمدن جدید به نوعی ادامه منحرف تمدن مسیحی است. وی در کتاب دیگری نظریه‌های عدالت از هابز تا راولز را مرور می‌کند. سپس به این نتیجه می‌رسد که ایده راولز یک تئوری عام در مورد عدالت نیست بلکه بیشتر پیشنهادی در چارچوب لیبرال دموکراسی است. کار دیگر کچوئیان به تألیف اثری در مورد ماکیاولی مربوط می‌شود. او ماکیاولی را پدر علوم اجتماعی جدید می‌داند. همچنین ظاهراً دو کار نیمه کاره دیگر هم روی میز او وجود دارد که بعدها به ثمر خواهد رسید. گفتمان مطالعات فرهنگی و فلسفه و حقوق بشر. گفتنی است مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و چند مقاله وی نیز آماده چاپ است که شاید بزودی خبر نشر آن را بشنویم. با این وصف، کچویان هم اکنون پشت کوهی از کاغذ مشغول کار است. بعید است اگر به اتاق او بروید، به سرعت بتوانید پیدایش کنید.

هفته‌نامهٔ پگاه حوزه گفتگویی با حسین کچویان انجام داده است که در شمارهٔ ۹۶ و ۹۷ (خرداد ۱۳۸۲) آن چاپ شد. با توجه به اهمیت این گفتگو برای شرایط فعلی علوم در ایران، این گفتگو را منتشر می‌کنیم. سؤالات پگاه حوزه با «(پگاه)» و پاسخ آن با «(کچویان)» روشن شده است. متن این گفتگو را، پس از مقدمه‌ای از پگاه حوزه، در ادامه می‌خوانید.

اشاره؛ مطلبی که پیش‏روی شماست، گفتگویی است‏با دکتر حسین کچوئیان صاحب‏نظر در مسائل اجتماعی و استادیار دانشگاه تهران درباره جایگاه و فرایند تولید فکر و نظریه سازی در کشور و نیز فرصت‏ها و چالش‏هایی که در مسیر این فرایند قرار دارد.

دکتر کچوئیان در این گفتگو، با نگاهی واقع‏بینانه و به دور از آنچه آن را ارزیابی‏های منفی می‏نامد، به تبیین این جایگاه و نقد فرایند علم در ایران می‏پردازد. او با اشاره به برخی موفقیت‏های کمی، روند یاد شده را رو به رشد دانسته و در عین حال رمز و راز کاستی‏ها را از خلال نظریه وابستگی جستجو کرده و معتقد است که غرب تمام بنیان‏ها و ساختارهای مورد نیاز در کشورهای جنوب و به خصوص در کشور ما را به هم ریخته‌است. او عوامل اصلی این اتفاق را فقدان قدرت تحلیل و کاربردی کردن انباشته‏هایی از اطلاعات موجود می‏داند؛ همان‏گونه که درگیر شدن نخبگان و فرهیختگان را در سیاست و عمل سیاسی اجتماعی از دیگر عوامل یاد شده، می‏پندارد.

او همچون «مایکل مولکی‏» که کتاب علم و جامعه‏شناسی معرفت وی را به فارسی برگردانده‌است، معتقد است که بسترها و زمینه‏های سیاسی بر فعالیت‏ها و انگیزش‏های نخبگان تاثیر گذار است.
مولکی نیز بی‏طرفی دانشمندان را از لحاظ سیاسی، ادعایی ایدئولوژیک خوانده، پیشنهاد می‏کند که برای اولین بار به بررسی میزان حضور پدیده‏های قدرت و سلطه در جامعه تحقیقاتی پرداخته شود.
کچوئیان در عین حال ارزیابی نسبتاً مثبتی از وضعیت موردنظر ارائه می‏دهد و تاکید دارد که آرمان‏های بلند و همت عالی، نباید به سوی ارزیابی‏های منفی تغییر مسیر دهد. این گفت‏وگو را با هم می‏خوانیم.

(پگاه) ضمن تشکر از فرصتی که در اختیار قرار دادید، موضوع بحث ما نهضت علمی و آزاداندیشی است. موضوعی که در دل آرمان‏های انقلاب وجود داشت و ما انتظار داشتیم بر اساس آن تحولی را در حوزه‏های معرفت، اجتهاد، نواندیشی و تولید علم ناظر باشیم. اما پاره‏ای از ارزیابی‏های کلی از جایگاه معرفت و علم در ایران، گویای آن است که در این زمینه‏ها موفقیت چندانی حاصل نشده‌است. ابتدا حضرتعالی بفرمایید که تا چه اندازه، با این‏گونه ارزیابی‏ها موافقید و کلاً نظرتان در این باره چیست؟

(کچویان) راجع به رشد منفی علم در ایران، یک نکته را باید گفت. ممکن است این احساس و تصور وجود داشته باشد، ولی این احساس و تصور به نظر من - مثل همه زمینه‏هایی که درباره آنها چنین ارزیابی‏های منفی وجود دارد - به معنای بلند بودن توقعات است، یا بلند بودن آرمان‏ها و از آن طرف هم به معنای فاصله عظیمی است که بین ما و غرب وجود دارد؛ و گرنه در هیچ زمینه‏ای از زمینه‏های اجتماعی - وقتی تحول جامعه به‏طور کلی مطرح است، نه یک پروژه یا یک طرح خاص - بیست‏سال زمانی نیست که بر پایه آن بتوان از تحولات ارزیابی معناداری کرد.

ادامه مطلب »

متنی که در ادامه می‌آید سخنرانی حسین کچویان است که در ۲۲ شهریور ۱۳۸۸ دربارهٔ حوادث پس از انتخابات ۸۸ ایراد شده است. برخی خبرگزاری‌ها این سخنرانی را پوشش داده‌اند از جمله ایرنا و ایران.

ما در این موضوع با پدیده‏ای مواجه هستیم که عناوین مختلفی در مورد آن به کار رفته و از حیث مفاد و معنا ابهامات زیادی دارد. این پدیده برخلاف آنچه که ممکن است به نظر بیاید، سابقه طولانی دارد. تلقی خود بنده این است که اولین جرقه‏های چنین اقدام و فعالیتی در جریان خود انقلاب اسلامی اتفاق افتاد یا می‏خواست اتفاق بیفتد، یعنی سابقه آن به زمان کارتر می‏رسد هر چند که به طور مشخص در زمان ریگان این نوع از اقدامات به صورت سازمان یافته شکل گرفته‌است. البته این اقدام که با این عنوان از آن یاد می‏کنیم در یک چارچوب تئوریک دیگر هم از آن صحبت شده‌است. در این چارچوب، بعضا به این انقلابات مخملی، موج چهارم دموکراسی می‏گویند. چیزی که ما در معنای دقیق و درست آن تحت عنوان دموکراسی‏سازی از آن یاد می‏کنیم، از نظریه پردازان متاخر همچون هانتینگتون تا قبل از این تحولات اخیر از سه موج پیدایی جریان‏های دموکراتیک در جهان صحبت می‏کردند. موج اول آن مربوط به کشورهای غربی بود یعنی آن موجی که از قرن نوزدهم میلادی از کشورهای غربی شروع شد و رفته رفته تمام کشورهای غربی را در برگرفت. موج بعدی که از دهه هفتاد میلادی شروع شد و با پرتغال و اسپانیا بود چون این دو کشور در کشورهایی اروپای همچنان تحت حکومت نظامیان قرار داشتند و در اوایل دهه هفتاد غالب دموکراتیک پیدا کردند و موج‏های بعدی که جاهای مختلفی را درنوردید از جمله کشورهای آمریکای لاتین و حتی کشورهای اسلامی، موجی که رژیم‏هایی مثل رژیم شیلی و اندونزی و فیلیپین را با نظامات دموکراتیک جایگزین کرد و این موج اخیر و حرکت موجود در ایران را بعضی صاحب نظران موج چهارم دموکراسی‏سازی می‏دانند.

تحولی که در این موج‏ها اتفاق افتاده‌است، صرف نظر از کیفیت و محتوای واقعی آن این است که ما مواجه می‏شویم با اینکه سیاست‏هایی که قبلا نظامات دیکتاتورمآبانه و یا حاکمیت‏های نظامی بر آنان حکومت می‏کرده‌است، تدریجا با نظام‏هایی که ظاهرا از دل انتخابات بیرون آمده جایگزین می‏شود. البته این موج اخیری که ما راجع به آن صحبت می‏کنیم یک تفاوت‏هایی با امواج دیگر دارد ولی ریشه قضیه به یک چیز واحد بر می‏گردد که از دهه هفتاد به بعد شرایطی در جهان فراهم شد که غربی‏ها این امکان را پیدا کردند که به جای اینکه برای تداوم سلطه به دیکتاتورها و حکومت نظامی اتکا کنند. بتوانند در یک قالبی که قالب کاملا مشروعی است، سلطه و رابطه سرکوب گرانه خودشان را با سایر کشورهای جهان که غیر غربی هستند، برقرار کنند.

ادامه مطلب »

فایل صوتی مصاحبهٔ منتشر نشدهٔ اعتماد با حسین کچویان دربارهٔ دفاع مقدس، بسیج و جامعه‌شناسی جنگ در ادامه قابل شنیدن است. متأسفانه فایل با کیفیت‌تری در دسترس نیست. مصاحبه به احتمال زیاد در شهریور ماه ۸۸ انجام شده است.

مصاحبهٔ اعتماد دربارهٔ دفاع مقدس