وب‌گاه دکتر حسین کچویان

چندی پیش حسین کچویان سخنرانی‌ای در جمع بسیج دانشجویی دانشگاه امیرکبیر در قم داشت. موضوع این سخنرانی اسلام و مدرنیته و در قلمرو توسعه است. در ادامه متن پیاده شدهٔ این سخنرانی را مشاهده می‌کنید.

با تسلیت ایام فاطمیه و ابراز خشنودی از اینکه خدمتتان هستم، بحث خودمان را در موضوع تقابل اسلام و مدرنیته در قلمرو توسعه آغاز می‌کنیم. مسئلهٔ رابطه بین مدرنیته و اسلام، مسئله‌ای جدید نیست. از زمان شکل گیری این تحول تاریخی در غرب که بعدها به مدرنیته مشهور شد، مواجههٔ مسلمین با این رابطه به صورت‌های مختلفی شکل گرفت. از سال ۱۲۸۵ هجری قمری یا ۱۳۲۴ هجری شمسی یعنی صد و چند سال است که این بحث و جود دارد. به لحاظ نوع مواجهه و جواب و پاسخ، رابطهٔ بین مدرنیته و اسلام شکل‌های مختلف گرفته‌است. و اکنون به عنوان «تقابل» مطرح شده‌است ولی در بدو امر اینگونه نبوده و این محصول بصیرت ۱۵۰ ساله‌است. البته این‌گونه نبوده‌است که کسی در تاریخ چنین درکی نداشته باشد، اما درک غالب متفکرین نبوده‌است، زیرا ممکن است فردی قول شاذ و یا حرف نادری داشته باشد، اما شکل قابل فهم رابطهٔ بین مدرنیته و اسلام این نبوده‌است. به صورت عمومی، این پاسخ یکی از مجموعه پاسخ‌هاست که تازه در این مقطع در حال غلبه پیدا کردن است؛ و هنوز هم غلبه پیدا نکرده‌است و این هم یکی از ثمرات انقلاب اسلامی است.

گفتیم رابطهٔ بین مدرنیته و اسلام موضوعات و پاسخ‌های مختلفی داشته‌است و قلمروهای مختلفی گرفته‌است و درک رابطه اسلام و مدرنیته در قلمرو توسعه‌گرایی از متأخرترین موضوعات آن است. شاید یکی از ابتدایی‌ترین نزاع‌های مطرح شده علم باشد. دیگر نزاع‌ها سیاست مدرن در حفظ پارلمان و مشروطه و رابطهٔ بین اسلام با آزادی به معنای غربی (آنجایی که مدرنیته در آن شکل گرفته) است. مثلاً رابطهٔ اسلام با قانون چیست؟ آیا قانون همان شرع است؟! در زبان عربی به خصوص کم و بیش قانون به شرع ترجمه شده است، و نظامِ مشروع یعنی نظامی که قانون داشته باشد. توسعه نسبت به این‌ها، از بحث‌های اخیر است و متأخرتر بر توسعه، بحث‌های دموکراسی در قلمروی جدید است، که بحث شده است؛ و کلّ مواجههٔ اسلام با مدرنیته را در این زمینه‌های مختلف می‌پوشاند. دقیقا‍ً همین نزاع در متن مدرنیته و در غرب نیز وجود داشته‌است. در غرب بحث رابطه کلی یا تقابل مسیحیت مطرح شده‌است. همانطور که در مقطعی رابطهٔ اسلام با سرمایه‌داری مطرح شد، عیناً در غرب هم همین سؤال مطرح شده‌است. هر چند که مسیحیت شرع تفصیل یافته‌ای نداشت و از یهودیت شرع خود را می‌گرفت و در زمینه‌هایی بالاخص موضوع ربا یک حکم عمومی داشتند. یکی از منازعات در این موضوع بود که سرمایه‌داری یا مجاز داشتن ربا در متن تمدن غربی شکل گرفت. در آن وقت این بحث شکل گرفت که ربا مجاز است یا نیست؟

ادامه مطلب »

سایت قلم – حامی میرحسین موسوی – گفتگویی را با کچویان پیرامون انتخابات پیش‌رو انجام داده است. متن این گفتگو را به‌نقل از این سایت در ادامه مشاهده می‌کنید.

قلم - تحلیل رفتار انتخاباتی مردم ایران، به دلیل شرایط خاص اجتماعی ما پیچیده است.

دکتر حسین کچویان، با اشاره به این نکته که جامعه ایران جامعه‌ای درحال شدن است، رفتار رأی دهندگان و جریان‌های مختلف اجتماعی را، شناور خواند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفت و گو با «قلم»، خاطر نشان کرد: پیچیدگی مسئله‌ انتخابات در ایران تا حدودی معلول وضعیت تثبیت نیافته و برزخی جامعهٔ ماست و تا رسیدن به یک مرحله‌ٔ ثابت، ادامه خواهد داشت.

وی ادامه داد: همه جوامع در حال دگرگونی‌اند، اما تفاوت در این است که در غرب طی فرایندهای بلندمدت، ابعاد مختلف نظم اجتماعی کریستالیزه شده است؛ لذا جنبه های گوناگون نهادی و رفتاری ثبات و تعین پیدا کرده و رفتار مردم به این سبب قابل پیش بینی شده است؛ اما ما در ایران این مرحله را تجربه نکرده‌ایم ولی در حال رسیدن به نقطه‌ا‌ی مطلوب هستیم.

ادامه مطلب »

حسین کچویان و احمد رهدار در بهمن ۱۳۸۷ سخنرانی و گفتگویی پیرامون انقلاب اسلامی و نقش نیروهای اجتماعی در آن داشتند. این برنامه تحت عنوان «انقلاب اسلامی: تلاش مردم یا درایت نخبگان» توسط دفتر گفتمان انقلاب اسلامی در مجموعه فرهنگی اسوه برگزار شد.

در ادامه فیلم کامل و فایل صوتی سخنرانی این برنامه را مشاهده می‌کنید.

سخنرانی کچویان - بخش اول
سخنرانی کچویان - بخش دوم

سخنرانی رهدار - بخش اول
سخنرانی رهدار - بخش دوم

پرسش و پاسخ - بخش اول
پرسش و پاسخ - بخش دوم

سخنرانی حسین کچویان

ادامه مطلب »

کانون اندیشه جوان، به‌تازگی گفتگویی با حسین کچویان پیرامون انقلاب اسلامی ایران انجام داده و در دو بخش (بخش اول، بخش دوم) منتشر کرده است. در ادامه متن کامل این گفتگو را از نظر می‌گذرانید.

(س) به نظر می رسد که انقلاب اسلامی ایران، دارای برخی ویژگی‌ها و مختصات است که به این انقلاب تعیّن نظری و تاریخی می‌بخشد، آیا اینها، ویژگی‌ها و شاخصه‌های تعیین کننده‌ای نسبت به حوادث و انقلاب‌های دیگر در جهان می‌باشند؟ به عبارت دیگر، آیا انقلاب اسلامی یک حادثه و رخداد اصیل است که نمایان کننده آغاز تاریخ جدیدی برای ما است یا اتفاق عارضی و موقتی است که در روند تحولات تاریخی ایران، عارض جامعه ایرانی شده است؟

(ج) بسم الله الرحمن الرحیم. در این جا اصیل بودن دو معنا دارد، و این دو معنا با مفهومی که من از مسئله جامعه می‌فهمم یکی می شود، ولی در مقام سخن گفتن و فهم موضوع، این دو را باید از هم تفکیک کرد. معنای اول این است که وقتی می‌گوییم یک انقلاب اصیل است که واقعاً انقلاب به معنای واقعی‌اش روی داده باشد، یعنی در معنای تام و تمام‌اش انقلاب باشد. چون انقلاباتی که در عالم اتفاق می‌افتد، به لحاظ عمق تغییرات با هم تفاوت دارند، برخی از نوع تغییرات مهم سیاسی می‌باشند که حتی ممکن است اسمش را هم انقلاب بگذاریم، اما از حیث بعد تغییرات، ظرفیت‌های محدودی داشته باشند. و فرضاً  به حوزه سیاست محدود شود، مانند بعضی از اتفاقات نظیر کودتا که فقط افراد، در سیاست عوض می‌شوند، یا این که در سطحی دیگر، رژیم‌ها تغییر می‌یابند، و نیز برخی مواقع غیر از این که رژیم عوض می‌شود، ساختار طبقاتی رژیم هم تغییر می‌کند. این از سطح بالاتری از تغییر و از عمق بیشتری برخوردار است.

ادامه مطلب »

گفتگوی «شهرام یزدانی» با «حسین کچویان» پیرامون کرسی‌های نقد و نظریه‌پردازی در برنامهٔ تلویزیونی «دوقدم مانده به صبح» از شبکهٔ چهار سیما را در ادامه مشاهده می‌فرمایید. در این گفتگو کچویان با نفی رویکرد هویت‌گرایانه در نقد نظریه‌های اجتماعی از نیاز به مباحث اثباتی در کنار نقد سخن می‌گوید.

فایل صوتی این گفتگو نیز به‌زودی در دسترس قرار خواهد گرفت.

بخش اول:

بخش دوم:

چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «عبور از خط» که بسیج دانشجویی دانشکدهٔ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی، برگزارکنندهٔ آن است، در تاریخ ۳۰ آذر ۸۷ برگزار شد. گزارش این نشست را به‌نقل از خبرآنلاین مشاهده می‌کنید.

ابوالفضل اقبالی: چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «عبور از خط» روز گذشته در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی برگزار شد. در این نشست که با موضوع معرفی و نقد کتاب «نظریه‌های جهانی شدن، پیامدهای چالش فرهنگ و دین» نوشته دکتر حسین کچویان برگزار می‌شد، دکتر علیرضا شجاعی زند استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس و دکتر سلیمی عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی به همراه مؤلف کتاب حضور داشتند.

در ابتدای جلسه دکتر کچویان به ارائه خلاصه‌ای از محتوای کتاب و توضیحاتی راجع به دیدگاه خود در کتاب مذکور پرداخته و سپس دکتر سلیمی دیدگاه‌های خود را راجع به تحلیل‌های دکتر کچویان در این کتاب مطرح کرد.

ادامه مطلب »

ما برای اینکه مفهوم هویت را بفهمیم اول باید مفهومی به نام «خود» و بعد از آن مفهوم «هویت» را توضیح دهیم. به همین هم باید توجه داشته باشیم که مفهوم هویت هم همانطوری که در علوم اجتماعی و مباحث اجتماعی امروزمان مطرح است، همانی نیست که به طور معمول در داخل متون سنتی، فرهنگی، فلسفی و عرفانی ما وجود دارد، البته بی‌ربط با آن نیست و بحث هویت در داخل عرفان، فلسفه  هم مطرح هست. تأکید این مفهوم جدید (هویت) بر این است که روند رفتارهای اجتماعی انسان و اجتماعات را توضیح دهد. درحالی که آن مفهوم قبلی بیشتذ کارکردهای فلسفی و الهیاتی داشته است.
انسان برخلاف تمام موجودات دیگری چیزی به نام «خود» دارد که در فقدان این «خود»، عمل انسانی ممکن نیست، یعنی اگر «خود» آدمیزاد را از او بگیریم، او به چوب، سنگ و سایر هستی‌های عالم تبدیل می‌شود که به صورت مکانیکی و یا خودبه‌خودی و یا به شکل‌های واحد و ثابت عمل می‌کنند.
ما یک ویژگی به نام «خود» داریم که ما برای هر عملی باید به آن رجوع کنیم و اصطلاحاً ما همیشه این قابلیت را داریم که با خودمان صحبت کنیم و حدیث نفس بکنیم. این حدیث نفس کردن فقط در اخلاق و یا مقولاتی شبیه به این اهمیت ندارد. حدیث نفس در اخلاق یک قسمت و وجه از قابلیتی است که در انسان وجود دارد که دائماً برای عمل خود مجبور است که به این خود رجوع کند.
شما مثلاً فرض کنید که برای اینکه اهمیت این مفهوم خود داشتن روشن شود یک مثالی را از جهان حیوانات می‌زنم، با اینکه در جهان حیوانات نسبت‌ها و مشابهت‌هایی وجود دارد اما تفاوت ها و تمایزات کاملاً برجسته است. شما اگر یک حیوانی را در مسیری قرار دهید، در داخل مسیر با آزمایشاتی که انجام می‌دهید و با محرک‌های مختلفی که اطراف او قرار می دهید، اگر حیوانات به طور معمول از یک نوع باشند، به محرک‌هایی وارد شده به شکل واحدی پاسخ می‌دهند. چون رویه عمل حیوان، یک رویه‌ی مکانیکی است. اما اگر انسانی را در این مسیر قرارگیرد و قرار باشد که در این مسیر حرکت کند و همان محرک‌های ثابت را به او وارد شود، این انسان میلیاردها نوع رفتار را خواهد داشت به دلیل این که «خود» دارد. چون که هر بار این موجود انسانی قصد  نشان دادن واکنش نسبت به محرک‌های وارده کند، برای نشان دادن واکنش، واسطه‌گری به نام «خود» دارد که بر اساس اینکه آن «خود» چی هست، انواع مختلف واکنش‌ها را نشان می‌دهد. فرض کنید اگر شما به گوش کسی ضربه‌ای بزنید، ممکن است بخندد، آن یکی گریه کند، یکی فرار کند، یکی دست شما را ببوسد و به هیمن صورت رفتارها و واکنش‌های مختلفی را انجام دهند، این تنوع واکنش‌ها از ناحیه‌ی چه چیزی به وجود می‌آید؟ دقیقاً از ناحیه‌ی «خود» است. مثل یک جعبه‌ی تصمیم گیرنده همانند CPU یا یک دستگاه کنترل کننده، محرک را در خودش جذب می‌کند و متناسب با ویژگی‌هایی که دارد عکس‌العمل نشان می‌دهد. ما بدون «خود» آدم نخواهیم بود یعنی بدون داشتن این واسطه‌ای که در هر مقطعی که به ما یک محرک وارد می‌شود وارد عمل می‌شود و با تناسب به ویژگی‌های خودش و محرک پاسخ می‌دهد.

ادامه مطلب »